OPENACCESSSAl-QamarISSN(Online):2664-4398ISSN(Print):2664-438Xwww.alqamarjournal.comAl-Qamar,Volume9,Issue2(April-June2026)ﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشلحںیمینشوریکTheIssueofDelayedMarriage:Causes,SocietalImpacts,andSolutionsintheLightofSeerahoftheProphet(PBUH)Dr.AsjadAliAssociateProfessor,DepartmentofIslamicThoughtandCivilization,UniversityofManagementandTechnology,SialkotDr.AbdulAleemAssociateProfessor,DepartmentofIslamicThoughtandCivilization,UniversityofManagementandTechnology,SialkotAbstractMarriage(Nikah)isasacredcornerstoneoftheIslamicsocialsystem,ordainedtopreservemoralchastity,ensurehumanlineage,andfosterspiritualtranquility.Despiteitsreligioussignificanceandinherentsimplicity,contemporaryMuslimsocietiesfaceagrowingcrisisofdelayedmarriage.Thisstudyinvestigatesthemultifacetedcausesofthisdelay,categorizingthemintosocio-culturalbarrierssuchasdeep-seatedcasteprejudices,unrealisticmaterialisticexpectations,andextravagantweddingritualsandeconomicpressures,includingunemploymentandinflation.Theresearchfurtheranalyzesthedetrimentalimpactsofthisphenomenon,emphasizingheightenedpsychologicaldistressamongtheyouth,moraldecline,andstructuraldisruptionswithinthefamilyunit.DrawingupontheHolyQur'anandtheSeerahoftheProphetMuhammad(PBUH),thispaperproposesinstitutionalandpropheticsolutions.Itadvocatesfor68)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا9revivingsimplicityinnuptialceremonies,integratingmaritaleducationintoacademiccurricula,strengtheningfamilialconsultation(Shura),andmobilizingreligiousscholars(Ulama)tofacilitateaccessiblemarriages.Ultimately,thisstudyoffersaholisticframeworktomitigatedelayedmarriageandrestoreabalanced,resilientIslamicsociety.Keywords:DelayedMarriage,IslamicJurisprudence(Nikah),PropheticSolutions(Seerah),FamilyInstitutions,EconomicBarriers,SimplicityinIslam,MoralChastity(Iffat),SocialReformation,Parental,Responsibility,CommunalConsultation(Shura).:دیہمت1قنوفاوغُيَءاَرفْنِمُاللَُمِهِنكَيْنِإْۚمكْنِمٰىَماَيكِداَبِعْنِمَنيِحِلاَّصلاَوْمےکتمصعوتفعوجےہترورضیندمترواتدابعسدقمیسیاکیاحاکنرپروطیدامضحموکںودوجوودنھدنبفیطلہی۔ےہنماضاکلسنےئاقبرواظفحتاتامرفٰیلاعتاللہ۔ےہاتیدرکاجکیرپحطسیترشاعمروایناحور،ینہذہکلب،ںیہنیہاللََوِۗهِلْضُكِئاَمِإَوْمأَولْااوُحِك:ےہ"نٌميِلَعٌعِساَورمعوجورکایدرکحاکناکناےسںیمںوتروعرواںودرمےنپامتروا(ںوملاغتیحلاصابےنپارواںوہےہرہرےکیگدنزیجاودزاریغبدوجوابےکحاکنںیہناےسلضفےنپااللہوتےگںوہجاتحمہورگاورکایدرکحاکنیھباکںویدنابروایجاودزاںیمملاسا۔)۔ےہلاوملعےڑبےہلاوتعسویڑباللہروااگےدرکینغیناحورروایگنہآمہیقلاخاہیہکلب،ںیہننیکستینامسجاییدامضحمدصقماکیگدنزےئوہےتامرفتحیصنوکصخشکیاےنﷺپآںیمرظانتیسا۔ےہہعیرذاکاقترایکےہولےہاچورکشلاترہمےیلےکیداش:ایامرفداشراتمکحیلمعروالادتعا،تلوہسیکماظنیلئاعﷺیوبنِنامرفہی۔)وہیہیھٹوگناکیایگزیکاپیکتینہکلب،ںیہنشئامنودومنیلامساسایکحاکنہکےہاترکںایامنوکیدامہکےہلیلدیکتابسالاثمیکیھٹوگنایکےہول۔ےہیرادہمذِساسحارواداشراںیمثیدحکیا۔ےیہاچاننبںیہنٹواکرںیمہاریکنھدنبہزیکاپساوکتعاطتساأُهَّنِإْنَمَو،ِجْرلاُمةَءاَبلِلُّض:ایامرففغفْعِطَتْسَيْمصخشوجےسںیممت!تعامجیکںوناوجونےا(لیچینہدایزںیہاگنےسساہکےیلسا،ےلرکیداشہووتےھکرتقاطیکہقفنونانطَتْساِنَم،ِباَبلُهَّنِإشلاَرف،ِمْوَّصلاِبِهْيكْنِمَعا"۔ٌءاَجِوُه3"۔ٍديِدَحْنِمٍمتاشْعَماَي"لَعأَو،ِرَصَبف،ْجَّوَزتَيلِلُنَصْحلَوْجَّوَزَ"خِبْوفل2(69َََََََََََََََََََََََََُُُُُُُّّّْْْْْْْلحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشاتھکرہنتقاطیکہقفنونانوجروا،ےہیتوہتظافحہدایزیکہاگمرشروا،ںیہیتہریوبنِنامرفہی۔)ےہہعیرذاکےنلچکوکتوہشہیہکےیلسا،ےھکرےزورہووتوہیندمتروایزکرمیکحاکنںیمماظنیلئاعےکرکبطاخمتسارِہاربوکںوناوجونﷺےنتعیرشرکےدبیغرتیکحاکنوکتعاطتساِبحاص۔ےہاترکرگاجاوکتیثیحینیقیوکماکحتسایقلاخاےکےرشاعمروالیمکتزئاجیکتابذجیرطفےکیناوجْنأِهِتاَيآْنِمَوےہاتامرفےئوہےترکرامشںیمں":ٰیلاعتاکنحاللہ۔ےہایانبفَتَيٍمْوَنوُركِسُفَكِلتِلاًجاَوْزذيِفَّنِإۚلَقأْنِمْمةَمْحَرَوقِلٍتاَيأْم"۔للَكخكنےئانبےڑوجےسسنجیہیرٰاہمتہکےہےسںیمںویناشنیکساروا(4ساکشےب،یھکرتمحررواتبحمںیمسپآےررواورکلصاحمارآےسناہکںایناشنںیمیبرغمےنسجےہاکچنبنارحبنیگنساسیاکیاحاکنِریخاتںیمرضاحِرصعمہاتراوشدیئاہتناوکلمعسدقمساثعابےکتاموسریسیجزیہجرواؤابدیشاعم،دیلقترواؤانتینہذدیدش،یورہارےبیقلاخاہرشاعمںیمےجیتنےکلطعتسا۔ےہایدانبےسیجؤارھکبےکماظنینادناخ:ینعمیوغلاکحاکنویناشنكَنْيَبَلَعَجَواَهْيراہمت۔ےہاہروہراکشاکتارثاکانلوہ۔)ےیلےکںولاوےنرکنایھدینپاوکلِإاوُنكْسةَّدَوَمْمےئلےٰںیہاہمت۔5"۔7كْنِمٰىَماَيْمانبیسا،ےہ)انلام(انرکتسویپمہابوکںوزیچودموہفماکحاکنرپروطیوغللمعتسمےیلےکںونودپلامیمہابےکیویبںایمروا)دقع(ےدہاعمیجاودزاظفلہیرپساںیمحلاطصایعرشہکےہاتاجایاپفلاتخاںیمرماساںاہےکملاساےئاہقف۔ےہدرمینعمیقیقحروایداینبےکساکیدزنےکفانحاہچنانچ؛ےہایکدارمیقیقحاکتابساہزادنااکتیمہایکساںیمتعیرشِذخآمںیہےکقلعتیسنجےکتروعو23لکھتاسےکتاقتشمفلتخمےنپاظفلہیںیممیکحِنآرقہکےہاتکساجایاگلےسینپاروا(۔ےہاوہدراوہبترم۔)ورکایدرکحاکنےکںوتروعہویبیکموقلمعینعماکحاکنںیمبرعملاکےہاہکےنیرہزا":ںیہےتھکلروظنمنباہملاع،ےہببساکجاودزالمعہوہکںیہےتہکےیلساحاکنیھبوکجوزترواےہجاودزاقلاطایھبرپدقعیھبکرواےہاتوہرپجاودزالمعقلاطااکحاکنہکاہکےنیرہوج"۔ےہاتوہےتہکوکدقعےسیاحاکن(:ںیہےتہکمیجننباہملاعلماِکلِمیلوقکیارواےہیطوٰینعملصااکحاکن)۔ےہاتوہدراورپہعتمکلمًادصقوجںیہ:ےہٰیلاعتیرابداشراہکاسیجلَعُدِرَیُدقَعَوُھ"أَولْااوُحِكن""۔اًدص9قِةَعت8670ًًََََََََََََََََُُُُُُّْْْٰٰ)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا9حابمیطو"جوزت"ہکنویکےہاتاجاہکحاکنیھبوکےنرکدقعےیلےکیطوہکےہہییطوہکںویکےہاوہلمعتسمںیمٰینعمےکدقعحاکنںیمدیجمنآرق۔ےہببساکیھبےکبداوتغلابرواےہہیانکےسعامجدقعرواےہحیرصےیلےکعامج۔ےہقفاوم۱۔۲۔۳۔،جیوزتہلماعم،ہایب،یداش،جاودزادقعٰینعمبردصمےس۴۔حاکنروازئاجقلعتیسنجنایمردےکتروعودرمےعیرذےکسجہدہاعماسیاکیاینعیوہادیپضئارفوقوقحیناویدنایمردےکنیجوز،ےہاتاجوہحیحصبسناکدلوا۔ںیہےتاجسجےہدقعہوےسساںیمحلاطصایعرشروا،انلامےہٰینعماکحاکنںیمتغل۔۵۔ےہیتوہللاحےیلےکدرمیسکتروعکیاےس:ینعمیعرشاکحاکن۔یداش،ہایب،دقع:۔ایکحاکنےنساحاکن:حکن:ۃارلماحکن۔انرکحاکنےستروعح۔ک۔نہدام:1011احکنحکن(131214)15کیاںیمےجیتنےکسج،ےہٹکیرٹنکلشوسنایمردےکتروعودرمحاکنمہابروا،ےہاتاجوہتباثًاعرشبسناکدلواروازئاجقلعتیسنجھتاسےکےرسود۔ںیہےتاجوہدئاعضئارفوقوقحاورقلعتیفنصنایمردےکتروعروادرمتحتےکسجےہہدہاعمیعرشکیاحاکنبناجیکنیدلاویہنادلوایلاوےنوہتحتےکہتشرسارواےہاتکساجایدرارققوقحیناویدنیبامےکنیجوزرواےہاتاپرارقحیحصبسناکنارواےہیتوہبوسنم۔ںیہےتاجوہضئارفو۱۰۵۱یفوتملا(سنوینبروصنمہملاع۔ُراجش":ںیہےتہکبرعےسیج:دصاقمرواتیمہاوترورضیکحاکنےہانلمینعماکحاکنںیمتغل:ںیہےتھکل)ھ"17)۔ےئگلمےسےرسودکیاتخردینعی(لااتحکانت16ویعرشدحاواکلیکشتیکسجےہیئاکایداینبیکندمتنادناخںیمملاسایکتنسونآرق۔ےہنماضاکلسنےئاقبرواسفنِطبضوج،ےہحاکنہعیرذیرطفضئارفوقوقحےکیویبںایمہکلبںیہننیکستینامسجضحمہتشرہیںیمینشورسدقماکاقترایناحورویقلاخاروابلقِنوکس،تقافریمئادکیاسیلےسنزاوتےکاکتلوہسوتصخرںیمتادابعرگیدروانیدِناکراحرطسجےنملاسا۔ےہہطباض71ًلحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشثُعایْرَموأْمةَروُرَصروایرطفیئاہتنایھبوکحاکنِماظنرواتلاماعمیلئاعحرطیسالکلاب،ےہاھکرولہپدوخِتاذبہکلبںیہنترورضیجامسکیاضحمحاکنہکےہہیتقیقح۔ےہایانبناسآیعطقیک)ےنیدرککرتلکلابوکایند(تینابہرملاساہکنویک،ےہتدابعمیظعکیانِإ،ُناَمِةَّيِناَبْهَّرلاِب"۔":ایامرفداشراےنﷺاللہلوسرہکاسیج،ےہاترکیفنليِلَْسِلإايِف18"۔":ایامرفدیزم)۔ایگایدںیہنمکحاکتینابہرےھجمنامثعےاینعی(ِملاتیمہایکحاکنںیمتعیرشیملاساثیدحہی۔)۔ےہںیہنانرکہنحاکنںیمملاساینعی(یداشریغب(‘‘ۃرورص’’ظفلںاہی۔ےہیترکحضاووکترورضیکیگدنزیجاودزارواایبانتجاےسحاکندوجوابےکتعاطتسادارمےس)انرکرایتخاتینابہرایانہرےکرواںوضاقتزئاجےکترطفیناسناوکدرفوج،ےہاناجٹکےسیگدنزینادناخیفنیکےیوریرطفریغیساےنملاسا۔ےہاتیدرکرودےسںویرادہمذیترشاعم۔ےہایدرارقترورضیعرشروایندمتیمزلکیاوکیداشےئوہےترک19:بیغرتیکحاکنںیمنٓارقلاُملْاَوِهِبكَّبَراوُقَّتاُساَّنلااَهُّيأاَيَنواللَاوُقَّتاَوًۚءاَسِنَواًريِثلاَلَءاَسكےکیگدنزیترشاعمروایقرت،ءاقبیکیناسنالسنوکحاکنںیممیکحنآرق۔ےہیئگیکنایبتیمہاوتلیضفیکسارواایگایدرارقیرورضےیلےکماکحتسااکلسنیکناسناںیمایندےسپلامزئاجرواینوناق،یترطفساےکتروعودرمخَوٍةَدِحاَوٍسْفَّننَِقمم":ےہاتامرفنآرقہکاسیجاوہزاغآكلقلخيِذلَعَناثَبَواَهَجْوَزاَهْنِماللََّنِإكَلااَجِراَمُهْنِمَماَحْركْيًبيِقَرْما۔"20تيِذۚیکےسناجکیا)ءادتبایک(شئادیپیراہمتےنسجورڈےسبرےنپاوگولےا(ںوتروعرواںودرمترثکبےسںیمںونودنارھپایامرفادیپاڑوجاکساےسیسارھپ)۔ایدلایھپوک)قیلختیک(نیفنصںیمیناسناِلسنےئاقبروا)ہدحاوِسفن(ساسایکقیلختیناسنایئامنہرینآرقہییجاودزاہکےہاتلمماغیپحضاوہیےسسا۔ےہیترکراکشآوککارتشایمہابےکےبںیمحاکن۔ےہروحمیداینباکماکحتساےکضئارفوقوقحروانزاوتیندمتقلعتںیمماظنینادناخہکلبےہیترکمورحمےستداعسیبلقوکدرففرصہنریخاتاجیرادہمذیقلاخاویعرشمہاکیاحاکنِدقعتقورباذٰہل؛ےہیتنبیھبببساکڑاگبانوہاکیویبےیلےکدرمںیممیکحنآرق۔ےہرظنیرہگیکتانئاکِبررپسجےہْنِمَو"وتمعنمیظعیکٰیلاعتاللہانوہاکرہوشےیلےکیویبرواقِلٍتاَيلََكِلٍمْوأِهِتاَيآ:ےہایگایکرامشںیمںذيِفَّنِإۚخْنلَقأْنِمْملكنكَنْيَبَلَعَجَواَهْيتِلاًجاَوْزةَمْحَرَوةَّدَوَمْملِإاوُنكِسُفكْسأْم72ًًًََََََََََََََََََََََََََََََُُُُُُُُُّّّّّْْْٰ)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا921"۔فَتَيَنوُرسنجیہیراہمتےئلےراہمتےنساہکےہےسںویناشنیکساروا(كتمحررواتبحمنایمردےراہمتروأواپمارٓافرطیکنامتہکاتےئانبےڑوجےس)۔ںیہںایناشنےئلیکںولاوےنرکرکفوروغںیمساکشےب۔یھکرےنھکرظوحلموکںوضاقتیرطفرواقباطمنیعےکترطفینوناقلمعاکحاکنایوگتابذجِنیکستںیمدارفارواےرشاعمدصقماکحاکنںیممیکحنآرق۔ےہہعیرذنیرتہباکْتنلاَنِمُتاَنَصْحلْاَولاِإِءاَسِلَماَم"۔ےہانرکادیپیگزیکاپیرطفرواینہذھتاسھتاسےکكغَتْبَنيِنِصْحُّممفَۚنيِحِفاَسُمَرْياللََباَتِكْۖملَعِذَءاَرَواَّممأَوْۚمناَمْيكِلاَوْمأْمكْياَملَّلِحكتنكِلأِباوغأكفَّنُهْنِمِهِبمُتْعَتْمَتْسالَعَحاَنُجلاِدْعَبنِمِهِبمُتْيَضاَرةَضيِراللََّنِإِۚةَضيِرَفَّنُهأَّنُهولاَوَۚروُجكْيتاَميِفْمتآفاًميِكَحاًميِلَعَنا۔"22ںوتروعیکںورفاکےئاوسںیہمارحرپمتںیتروعیلاورہوشروا(كہولاعےکںوتروعنارواےہاوہاھکلاکاللہرپمتہی۔ںیئاجآںیمکلمیراہمتوجےکہنورکشلاتوکےنرکحاکنےعیرذےکںولامےنپاںیہنامتہکںیہللاحںیہمتبسرہمہررقمےکناوہاچانرکحاکنےسںوتروعنجےسںیمناوت،ےئلےکانزہکساوتٔواجوہیضار)رپرادقمیسک(ںیمسپٓامترگادعبےکرہمہررقمرواودیدںیہنا)۔ےہلاوتمکح،لاوملعاللہکشیب۔ںیہنہانگیئوکرپمتںیمماظنیلئاعینبمرپیدنماضریمہابروارہمِبوجو،دودحیجاودزاصوصنینآرقہیوقوقحےکقیرفرہںیمدقعہدعاقابسا۔ںیہیترکحضاووکلاخودخیعرشےکہکلبںیہنلیمکتیکسفنِشہاوخضحمحاکنہکےہلیلدیکرماسانیعتاکضئارفسادیکاتیکحاکنعورشمرواتقوربںاہی۔ےہیرادہمذیقلاخاویترشاعممہاکیاےبیقلاخارواانزوکناسناںیٹواکریرورضریغایریخاتںیمساہکےہیھبےیلاکلمعیناسنارہتانئاکِبرہکبج،ںیہیتکسرکراچودےستارطخےکیورہارحاکنےنٰیلاعتاللہںیممیکحنآرق۔ےہیضاقتماکتیاعریکدودحیکساروانابہگنأْمُتْفِخْنِإنلاَنِطاَماوُحِكنالِدْع:ایامرفےئوہےتیدمکحاک"اوفلاتةَدِحاَوراچروانیت،نیترواود،ودںیئآشوخںیہمتںیتروعوجؤلںیمحاکنوت(فںیزینکایورکیہکیاوتےگوکسھکرہنرباربوکںویبیبودہکورڈرگارھپ،راچہروسحرطیسا۔)۔وہہنملظےسمتہکےہبیرقہدایزےسساہی،وہکلاممتےکنجلاِإْمُتْضَرلْمُتْضَرطْنِإَوفْدقَوَّنُهوُّسَم":ایامرفںیمہرقبلَنوُفْعَيْنلاَوُفْعَيْوأاوُفْعةَدْقُعِهِدَيِبيِذلاَوٰۚىَوْقَّتلِلُبَراَمِبَأأقَنولَمْعٌريِصَبےکناروایدیدقلاطےکےنوھچریغبوکںوتروعےنمترگاروا("۔تہکہیرگمےہبجاواھدآاکسااھتارہھٹانتجوتےھتےکچرکررقمرہمھچکےیلقْنِمَّنُهوُمُتْقأِلْبنلاأَوِۚحاكِفاَماللََّنِإْۚمفْصِنفكَنْيَبَلْضةَضيِرااُوَسلففَّنُهتنلَباممكثَوٰىَنلَثفَۖعاَبُرَوثَمِءاَسِتْنتْن"۔232473ًًًَََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََُُُُُُُُُُُُُُُُُُُّّّّّّّّّْْْْْْٰلحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشلكأتلِإْمُتْعفاَرْسِإاَهولاَوْمأْمِهْيلَتْباَوأاًراَدِبَوافْمُهأشذِإٰىَّتَحٰىَماَتَيكْنَمَوۚاوُرَبكَوْۚمِهْيفےارواےہہرگیکحاکنںیمھتاہےکسجےدہدایزہوایںیدڑوھچھچکںیتروعرپےرسودکیاںیمسپآرواےہرتکیدزنےسیراگزیہرپانیدہدایزاراہمتودرم)۔ےہاہرھکیدماکےراہمتاللہکشیب،ودہنلاھبوکناسحاوکںولوصایدباےکناسحاروا،لدع،رہمہدشررقملبقےسقلاطتایادہینآرقہیوفعاییگیئادایکرہمفصنںیمتروصیکقلاطےکترشابمریغب۔ںیہیترکرگاجاروافاصناردقسکںیمتلاماعمیلئاعتعیرشہکےہاترکتباثہرکذتاکرزگردولصارددیکاتیکےنلوھبہنوکلضفرواناسحایمہابںاہی۔ےہیضاقتمیککولسِنسحضئارفوقوقحہکلبںیہنترورضیدامیتقوضحمقلعتیجاودزاہکےہیتیدقبسہیتاماظتناہقلعتمےکساایحاکناذٰہل؛ےہہعومجماکیرادہمذیقلاخاروایرادساپیکانیترشاعمرواللخںیمقوقحےکنیقیرفلطعتیرورضریغںیمنبببساکیفاصناشُرْمُهْنِمْمُتْسنلااونآْنِإاًدفَحالَبا":ایامرفیہںیمءاسنلاہروس۔ےہاتکسلااوغكِفِفْعَتْسغَنافَناكَيْنفْداَيكْنَمَوۖلاَوْۖمُهلِإاوُعلاَوْمأْمِهْيفاًّيِناًريِقفللَعاوُدِهفَدااًبيِسَحِفِۚفوُرْعأَيلماِبْل"۔25للَّاِبٰىوکںومیتیروا(لكذِإفوتوھکیدکیھٹھجمسیکنامترگاوت،ںوہلباقےکحاکنہوہککتںاہیوہرےتامزآںیہکہکںیمیدلجسارکھڑبےسدحؤاھکہنںیہنارواودرکدرپسںیھنالامےکناردقبہووہدنمتجاحوجرواےہراتچبہووہہنتجاحےسجروا،ںیئاجوہہنےڑبیفاکاللہ،ولرکہاوگرپناوتورکدرپسںیہنالامےکنابجرھپوت،ےئاھکبسانم)۔وکےنیلباسحےہقوقحیلامےکنارواشئامزآیکغولبودشر،تلافکیکںوچبمیتیماکحاینآرقہیلامیہدعبےک)دشر(روعشرواغولب۔ںیہےترکحضاولوصایندمتےکیلاحبیکیلامویلئاعتعیرشہکےہاترکتباثنایبہیاکےنوہلباقےکحاکنرواےنرکدرپسںیمتیآ۔ےہیتیدرارقطرشیداینبوکیگتخپینامسجوینہذےیلےکںویرادہمذتیفافشیکماظنیترشاعملصاردروزرپیریگہاوگرواتیاعریکدح،فاصناولدعےسدحایملظرپحطسیھبیسکہکاتےہتنامضیکظفحتےکیناسناِقوقحرواكِسُفنأْنِلْاَوِتاَواَمَّسلاُرِطالَلَعَجِۚضْرْممم:ایامرفںیمٰیروشلاہروس۔ےئاپےنوہہنزواجتفكلْاَنِمَواًجاَوْزلاُعيِمَّسلاَوُهَوٌۖءْيؤَرُريِصَب۔26رواںونامسآہو("أشِهِلنںیہےئیدانبےڑوجےکسنجیراہمتےئلےراہمتےنساےہلاوےنرکادیپاکنیمزیئوکیسیجسا،ےہاہرلایھپںیمساہوںیہمت،ںیہےئانبےڑوجےکںویاپوچرواتیجوزامرفراکںیمتانئاکتمکحینآرقہی۔)۔ےہلاوےنھکیدرواےننسہوںیہنزیچلِۚهيِفْمكذَيۖاًجاَوْزكَسْيثِمأِماَع74ًََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََُُُُُُُُُّْْْْْْْْْْْْْْْْ)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا9نوكَنتآْنِئلاَمُهَّبَرَلِإَنشلاَنِمَّنیصخشضحمحاکنہکےہاتوہتباثےسسج،ےہیترکراکشآوکلوصایقافآےکتانئاکہکولہپہیاکتیآ۔ےہماظنینابراکنزاوتیندمتروالسنےئاقبہکلبںیہنباختنایتسدلابیکتعیرشیھبںیمتلاماعمینادناخ،ںیہنلثمےکٰیلاعتیرابزیچیئوکیکہکبج،ےہیفانمےکقیلختِدصقمریخاتیرطفریغںیمحاکناذٰہل؛ےہاتیدرارقمزلوکفارعلاہروس۔ےہنماضاکحلافیناحورروایجامس،یقلاخایکناسنادقعتقوربكْسَيِلاَهَجْوَزاَهْنِمَلَعَجَوٍةَدِحاَوٍسْفَّننِْتلَمَحاَهالاَوُهلَْمَحممفۖاَهْيتاَّم":ایامرفںیمخيِذلقكلغشفِۖهِبْتَّرَملاًحِلاَصاَنفاًفيِفَنيِرِكااللَاَوَعَّدتتْيأاَّم۔"27سجےہیہو(خلثقلفرطیکساہوہکات،ایانباڑوجاکساےسسارواایکادیپےسناجکیاںیھمتےناکلہےنساوتاکناھڈوک)تروع(ساےنسابجرھپ،ےرکلصاحنوکس)رکاج(ںونودوتیئگوہیراھبہوبجرھپ،یہریترھپیتلچرکےلےساسپ،ایلاھٹالمحاساطعہچبتسردنتںیمہےنوترگاکشےبہکےہبراکناوج،یکاعدےساللہےنےکقیلختیناسناتیآینآرقہی۔)۔ےگںوہےسںولاوےنرکرکشیہرورضمہوتایکےکتّدوموسناروانوکسیبلقےسقلعتیمہابےکیویبںایمینعیدصقمیداینبیکیویبںایم،لحارمیجیردتےکلمحںیمسا،ںازادعب۔ےہیترکحضاووکلوصحیلئاعوج،ےہہرکذتاکتیفیکیکیرازگرکشںیمٰیہلاِہاگرابروایدنمرکفہکرتشماترکطوبرمھتاسےکرادقایقلاخاویناحوروکماظنیدامےکلسنےئاقبروایگدنز۔ےہببسلصااکتکربیجاودزاینابرِرکشرپتمعنیسیجدلواہکےہ:بیغرتیکحاکنںیمثیداحاہمذیناحورروایجامس،یقلاخاہکلبںیہنلمعیرطفکیاضحمحاکنںیمملاسااکحلافیکںونودےرشاعمروادرفےنتنسونآرقےسج،ےہماظنعماجاکںویرادہکلبایارہھٹبحتسمفرصہنوکےتشرہزیکاپساےنتعیرش۔ےہایدرارقروحمےکیرادساپیکنیجوزِقوقحرواظفحتےکینمادکاپوتفع،فاصناولدعےسا،ماکحتساینادناخبیغرتلسلسمیکحاکنںیمﷺہبیطِتریس۔ےہایکطورشمھتاسیگدنزیجاودزاےنﷺپآ۔ےہیتلمںیمرظانتےکتیبرتیقلاخاحلاصروالسنےئاقبیمہابنیبامےکتروعروادرموجںیہےئاھکسیھببادآیندمتکیرابےسیاےکطَتْساِنَم،ِباَبَعامارتحالُهَّنِإ۔ٌءاَجِوُهكْنِملْنَمَو،ِجْرلاُم"فےھکرتقاطیکہقفنونانصخشوجےسںیممت!تعامجیکںوناوجونےاینعی(یکہاگمرشروا،ںیہیتہریچینہدایزںیہاگنےسساہکےیلسا،ےلرکیداشہووت"۔ںیہےترکمہارفداینبطوبضمیکتفلارواتقافر،فْعِطَتْسَيْمأَو،ِرَصَبةَءاَبشلاَرف،ِمْوَّصلاشْعَماَيلَعِبِهْيأُهَّنِإلِلُّضغف،ْجَّوَزتَيلِلُنَصْحف28ل75ًَََََََََََََََََََََََََََََََََََََََََُُُُّّّّّّْْْْْلحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشلا"ْنَمأَو،ُماف،َءاَسِنِمَسْييِ:اہکےنیسکےسںیمنارھپ،ایکلاوسںیمےرابےکتلومع،ےھکرےزورہووتوہاتھکرہنتقاطیکہقفنونانوجروا،ےہیتوہتظافحہدایز۔)ےہہعیرذاکےنلچکوکتوہشہیہکےیلساراکہرئاداکسج،ےہہطباضیلمعروالماککیاےیلےکناملسمرہہنسحٔہوسارواتلاماعمیندمت،قلاخاےکہرمزورہکلبںیہندودحمکتتادابعیدارفناضحمےکﷺپآںیمبابےکحاکنِماظنرپروطصاخ۔ےہطیحمیھبرپیگدنزیلئاعراوگشوخ،یرطفوکیگدنزیجاودزاہکںیہےترکحضاوہیلمعِزرطرواتاداشرااکیہٰلاِبرقہکلب،ںیہنترورضیوایندکیاضحمانرکرسبےسےقیرطنزاوتمرواہکےہتیاورےسہنعاللہیضرسناترضح۔ےہتنسِراکنیرتمہاکیارواہعیرذیکپآےستارہطمجاوزایکﷺیبنےنںوگولھچکےسںیمہباحصےکﷺیبنُجَّوَزمےکیئاہنتأتلَعُمالا":مهضعبلاقو"َمْحلا":مهضعبلاقو"َءاَسُِلاَباَم:لاقفهيلعىنثأواللهدمحف"ٍشاَرِفىللاُلكآنلاأننِكفيِتَّنُسْنَعَبِغَرنلاُجَّوَزكَواأَويِأَوُموُصأَو،ُرِطقٍماَولَص۔قلألاكاوذذل؟اأيِنفت“29،اگںؤاھکںیہنتشوگںیم:اہکےنیسک،اگںورکںیہنیداشےسںوتروعںیم(دمحیکاللہےنﷺپآوت)لاچہتپوکپآ(۔اگںؤوسںیہنرپرتسبںیم:اہکےنیسکرواحرطساساےنںوہنا؟ےہلاحایکاکںوگول:ایامرفروایکنایبءانثیکسا،یکرواںوہاتھکرےزور،ںوہاترکیھبمارآرواںوہاتھڑپزامنوتںیمنکیل۔ےہاہکےسےستنسیریمےنسج،ںوہاترکیھبحاکنےسںوتروعرواںوہاترکیھبراطفأہوساروالادتعاںیمیگدنزیلئاعہکرابمِثیدحہی۔)۔ںیہنےسھجمہویلاٹہتبغرتحتےکتدابعٔہبذجےنہباحصضعببج۔ےہیترکحضاووکتیعماجیکﷺلوسرےتامرفیفنیکولغساےنﷺپآوت،ایکرہاظمزعاکےنرکہنحاکنرواایندِکرترواںوہاترکیھبمارآھتاسھتاسےکیگیئادایکنیدِضئارفںیمہکایامرفداشراےئوہاکسا،ایکضارعاےستنسیریمےنسجاذٰہل؛ںوہاترکیھبحاکنےسںوتروعدوخایتینابہرںیمملاساہکےہاترکحضاویوبنِنامرفہی۔ںیہنقلعتیئوکےسھجمقباطمےکتنسوکیگدنزیلئاعہکلب،ےہہدیدنسپانانلاڈںیمتقشمیرطفریغوکرارقببساکتدوموتبحموکحاکن۔ےہحورلصایکنیدیہانانپاںیمزادنالدتعمنلاَلنْمےیلےکتبحمنایمردےکصخشود(":ایامرفےئوہےتیدلكِِحا۔)۔یئگیھکیدںیہنزیچیئوکیسیجحاکنحضاوںیمزادنانیشنلدتیاہنوکتمکحیناحورروایرطفیکحاکننامرفہیاکﷺپٓاںولدہیہکلب،ںیہنماناکقلعتینامسجایینوناقکیاضحمحاکنںیمملاسا۔ےہاترکثِمِنْيَّباَحَتُم"۔30لِلَر76َََََََََََََََََََََََََََُُُُّْْْْ)–نوج2026لیرپا(،ہرامش،دلج،رمقلا92تاداشراےکﷺمیرکیبن۔ےہہعیرذیہٰلااکنوکسیبلقروامارتحایمہاب،پلامےکاکتبحمراقوابروارادیئاپ،یقیقحنیبامےکںوناسناودہکںیہےتیدتریصبہیںیمہےہاتوہذخاہجیتنہیےسسا۔ےہحاکنفرصروافرصہتساریرطفویعرشدحاویہی؛ےہمئاقرپیرادہمذیقلاخارواتفلایمہابساسالصایکیگدنزیجاودزاہکہلصوحیکرارفےسساایریخاتیرورضریغںیمحاکنںیمتعیرشہکےہہجوینمادکاپوتفعوکتاشہاوخیرطفیکناسنایہدقعتقوربہکنویک،ےہیئگیکینکش۔ےہاتھکرطوبرمھتاسےکنزاوتیندمتروا:بابساےکحاکنِریخات۱:بابسایجامسےکحاکنِریخات۔ےّیوریجامسیفنمھتاسھتاسےکلماوعیشاعمںیمؤلایھپےکحاکنِریخاتکیاحاکنںیمےرشاعمرصاعم۔ںیہےہررکادارادرکیداینبتاموسرہدوسرفروایکسٹیٹسایتاقبطروارخافتینادناخ،شئامنودومنےئاجبےکےضیرفینیدہداسریغیکبسنوتلود،تاعقوتیقیقحریغںیمباختناےکںوتشر۔ےہاکچنبتملاعوکیگداسیکﷺیوبنِتنسےنچوسیسیج"ےگںیہکایکگول"رواتاحیجرتیعرشیمہابوکحاکنہرشاعمبج۔ےہایدانبلکشمیئاہتناوکنھدنبناسآسارکلاڈتشپِسپرواےہیتاجوہمتختکربیکساوت،ےہاتیلانبہعیرذاکشئامنیجاوررواےلباقملیصفتیکنا،ںیہےہرنبببساکحاکنِریخاتوجرصانعہو۔ےہاتوہماعڑاگبیقلاخا:ےہجردںیملیذ:روصتاکتاپتاذرواتوافتیتاقبط)فلارواتوافتیتاقبطببسیداینبکیاےسںیمبابسایجامسںایامنےکریخاتںیمحاکنوینیدباختنااکںوتشرںیمےرشاعمرصاعم۔ےہروصتیملاساریغاکتاپتاذںونامیپہجورمےکیرداربروا،رایعمیلام،تیثیحینادناخےئاجبےکںوداینبیقلاخاےئوہےترکروصت"ہیفارشا"ای"تاذٰیلعا"وکدوخنادناخضعب۔ےہاگلےناجایکرپینادناخوکےنرکہتشرںیمںونادناخلماحےکتیثیحیجامساییلامرتمکےسےنپا۔ںیہےتھجمسنیہوتےنہیملاساِتعیرش۔ےہیفانمرسارسےکںولوصایتاواسمےکملاساتینہذہنلاہاجہیوکقلاخاِنسحرواٰیوقتےئوہےترکدرتسمرسکیوکرخافمینادناخویداممامتنا:ایامرفداشرارپروطحضاوےنمیرکِنآرقہکاسیج،ےہایدرارقرایعمدحاواکتلیضفأَّنِإہدایزےسبسوجےہہولاوتزعہدایزےسبسںیممت("اللََدنِعْمأِتكَمَركْمقكا"۔3177ََََُُّْْلحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشل"32"۔لَعتُرْيَنواللَىكْمُتَزْرتاَمتَّقَحِكَوقِزُرل،ِهِلاًناطِبُحوُرتَواًصاَمِخوُدہکلبایانبںیہنداینبیکحاکنوکےبترمیجامسای،لام،لسنےنملاسا۔)ےہراگزیہرپْمُتْنكَّنأْوكْم:ایامرفےنﷺمیرکیبنہکاسیج۔ایدرارقرایعملصاوکقلاخاروانیدطلاُقكَورپاللہگولمترگا(غتلیساںیہمتوتےہقحاکےنرک)ہسورھب(لکوترپساہکاسیجورک)ہسورھب(لکوترواںیہےتلکنےکوھبہووکحبصہکےہاتلموکںودنرپہکاسیجاگےلمقزرحرط۔)ںیہےتٓاسپاوہدوسٓاوکماشےکیگنہآمہیرکفروانزاوتیجامسیسایھبلوصااک")تءافکمہ(وفک"ےنملاسا،نیددارمےسوفکںیمتعیرش۔ےہرمئاقماکحتسایجاودزاہکاتےہایکعضوےیل،ےئاچبےستاعزانتےکدعبوجےہتبسانمیسیاںیمتیثیحیجامسیداینبروارادرکوکوفکےنملاساہچنانچ۔وہدوصقمرخافتاکیردارباییلسنیئوکےسساہکہنینپاےنﷺمیرکیبن۔ایکدرتسمًلامعوکزایتمایعونصمےکتاپتاذرگمانامہدیدنسپنبدیزترضحملاغہدرکدازآےنپاحاکناکؓشحجتنببنیزترضحنہبدازیھپوھپںورشاعمملسمجآ۔ایامرفہمتاخاکرورغہنلاہاجےکبسنوبسحرکاورکےسؓہثراحیرداربرواتلودےئاجبےکٰیوقتںاہجےہیکچوہیسپاویکروصتیلہاجیساںیم۔ںیہیہرنبثعاباکقیرفتینادناخرواریخاتںیمحاکنںیطرشیڑکیک:شلاتیکرایعمےچنواںیمےقبطہتفایمیلعت)بدحاکرایعمےیلےکتایحِکیرش،ںیمےقبطہتفایمیلعتًاصوصخ،ںیمرودرصاعمےئاجبےکیرادنیدرواقلاخاگول۔ےہاکچنبہیورماعکیاانوہیدامہدایزےسےگلےنیدرارقطرشنیلواوکشئاہرکلمِنوریبرواتلود،یرکونیڑب،میلعتٰیلعاںیمےجیتنےکسج،ےہایدانبلکشموکحاکنےنڑودسایکیرتربیدام۔ںیہملاساِحورہیورہی۔ےہیہروہراکشاکڑاگبیترشاعمروایورہارےبلسنناوجونہرشاعمہکاتےہیئگیکدیکاتیکےنانبہداسرواناسآوکحاکنںاہج،ےہیفانمےک۔ےکسہرظوفحمےسںویئاربوکناےسلضفےنپااللہوتںوہبیرغہورگا":ںیہےتامرفٰیلاعتاللہںیممیرکِنآرقیکحاکنرایعمیوایندایتلودولامہکےہیترکحضاوتیآہی"۔اگےدرکینغؓہشئاعترضح۔ےہداینبلصایرادنیدرواتکربیکاللہہکلب،ںیہنتنامضیکیبایماکظْعہدایزےسبس("":ایامرفےنﷺاللہلوسرہکںیہیتامرفشلات"ٹکیفرپ"زیچرہںیمےقبطہتفایمیلعت)۔وہمکچرخںیمسجےہہوحاکنتکربابنلاَمكَرَبِحاكِؤُمُهُرَسْيأنأَّنِإ۔3433ةة78ًًَََََََََََََََََََُُُُُّّّّْْْ)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا9ہزیکاپےسیجقلاخاروانامیاوج،ےہیتسرپہداملصاردیتسرپرایعمہییکےنرک۔ےہیتیدرکطورشمےسےدئافیوایندوکںوتشر:لمعرپتاموسرلوضف)جملاسا۔ےہاکچنبشئامنیجاورےئاجبےکتدابعکیاحاکنںیمےرشاعمےرامہجآشئامن،تاموسرلوضفہجورمرگم،اھتایانبناسآرواہداسیئاہتناوکنھدنبساےن۔ےہایدانبھجوبتشادربِلباقانےیلےکےقبططسوتمروابیرغےساےنےواھکدرواںونجردروانشیسوٹوفلوضف،تاسوبلمڈڈناربیتمیق،شئامنیکزیہج،تاراب,یدنہمریغہیہکلب،ںیہنقلعتیئوکےسملاسااکتافارخیسیجےمیلولمتشمرپںوناھکتخسرپںولاوےنرکیچرخلوضفروافارسامیرکِنآرق۔ےہدیلقتیکرچلکیملاسالماَّنِإكَنيِرِذَبلوضفًانیقی(ےہاتامرفداشراےئوہےترکدیقنتنا)۔ںیہیئاھبےکںوناطیشےلاوےنرکچرخہیرکامرفےسیگداسیئاہتناحاکناکاہنعاللہیضرہمطافترضحےنﷺمیرکیبنہکلبںیہنںیمتاموسریملاساریغروافارساتکربلصاںیمیداشہکایکمئاقہوسارواتیذاینہذےیلےکےقبطبیرغشئامنہدوجومہکبج،ےہںیمٰیوقتروانامیاےکتعدبتاموسرمامتہیےسرظنہطقنیملاسا۔ےہیہرنبثعاباکڑاگبیترشاعم"۔دَرَوُه":ایامرفےنﷺیبنہکنویک،ںیہیتآںیمےرمزنِرم36۔)ےہدودرمہو،یھتںیہنںیمساوجیکادیپتابیئنیئوکںیمنیدےرامہےنسج(فُهنِمَسيلاَماذٰهاشلاَناَوِنيِطاَيثَدحخِإاوأنَم:"أيِف"۔35:حاکنِریخاتروامیلعتٰیلعا)دیدنمشنادرہاظبچوسہجورمیکےنانبرئیریکروامیلعتٰیلعاےلہپںیمرودرصاعمںویروزمکیقلاخاںیمےصحنیرتہبےکرمعوکںوناوجونہیرگم،ےہیتوہمولعموکماکحتسایشاعمرگمےہیماحاکملعملاسا۔ےہیتیدلیکھدفرطیکہانگرواںیمنآرقٰیلاعتاللہہکلب،ےئاجگلرپؤادتفعہکاتانبںیہنطرشیسیاےیلےکحاکنكِداَبِعْنِمَنيِحِلاَّصلاَوْمكنِمٰىَماَيْم:ےہاتامرفےئوہےتلدنیقیاکتعسویشاعمكِئاَمِإَواللَُمِهِنںوتروع،ںودرمحاکنےبےسںیمےنپاروا(ہورگا،یھباکناںیہکینوجےسںویڈنولینپارواںوملاغےنپارواودرکحاکناکبس،لاوتعسواللہروااگےدرکینغےسلضفےنپاںیھنااللہوتےگںوہجاتحم۔)۔ےہلاوےنناجھچکیتایسفنرواتاقلعتیعرشریغںیہناانکورےسحاکنرپمانےکمیلعتوکدلوااکنیدلاوےتاجوہدودحمےتشرےھچاےسےنھڑبرمعہکبج،ےہاتیدلیکھدفرطیکؤابدأَو"لْااوُحِكنكَينِإْۚمغُيَءاَرقفنِمُِهِلْضفاو"۔نو3779َََََََََََََُُُُُُُُّّْْْْلحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشرادیبروعشہیںیمےرشاعمےیلسا،ےہیعاداکنزاوتںیمحاکنروامیلعتملاسا۔ںیہ۔ےہنماضاکتفعیہیرواےہنکممحاکنھتاسےکمیلعتہکےہمزلانرک:حاکنِریخاتِبابسایشاعم۔۲زیہجیراھباییڑاگ،رھگےسفرطیکنیدلاوروا،یراگزورےب،یئاگنہمناوجونےسسج،ےہایدانبھجوبیلاماڑبکیاوکحاکنےنتابلاطمیقیقحریغےکہکنویکےہیفانمےکتامیلعتیملاساچوسہی۔ےہراکشاکبذبذتروافوخلسنسا،ٹواکریشاعمہکہنےہایدرارقہعیرذاکتعسویکقزروکحاکنےنتعیرش۔ےہترورضمہایکتقوانانبناسآوکحاکنرکڑوتوکںوشدنبیدامناےیل:ماکحتسامدعیشاعمروایراگزورےب)فلاعقاومیرابوراکروایئاگنہمیتھڑب،انلمہنتمزلامدوجوابےکمیلعتںیمرودہدوجومنیدلاوہکبج،ےہایدرکہدزفوخےسےلصیفےکحاکنوکںوناوجونےنیمکیک۔ےتوہںیہنرایترپےنرکہتشرریغبےکراگزورےھچایھب:لئاسمےکندمٓامک)بینیقیریغاکیندمآےسہجویکلئاسودودحمرواگنسنلیرف،ںوتمزلامیضراعنئمطمیھبوکنیدلاورواےہاتھکرفئاخےسںویرادہمذیکحاکنوکںوناوجونانوہہدایزےسدحرپبابسایدامےئاجبےکیقیقحِقازرلصاردچوسہی۔اتیدےنوہںیہن۔ےہہجیتناکےسورھب:ٹواکریتایسفن)جلماوعیتایسفنےسیجیمکیکیدامتعادوخروا،فوخاکیماکان،ؤابدیترشاعمدیدجاییلامناوجونےستہب۔ںیہےہررکرودےسےلصیفیرطفےکحاکنوکںوناوجونرکمئاقتارایعمیقیقحریغےکتایحِکیرشیلاثمایرکھجمسیفاکانوکتیثیحیتاذےترکرخؤملسلسموکنھدنبساےکتیحلاصیکیزاسہلصیفیکناوج،ںیہےتہر۔ےہاتیدرکجولفموک:تاروصتطلغروافوخقلعتمےکیگدنزیجاودزا)دتارثاےکںویداشماکانیکںورسود،ںومہاوےکےناجنھچیدازآناوجونےستہبںیمےرابےکیگدنزیجاودزاےسہجویکےڈنگیپورپیفنمےکایڈیمیبرغمرواینامیاروایروزمکیتایسفنلصاردفوخیقیقحریغہی۔ںیہراکشاکینامگدبدیدشیجحاکنوکناسناوج،ےہہجیتناکیہاتوکہمذتروصبوخیکسارواتنستکربابیس۔ےہاتیدرکرودےسںویراد80)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا9:یمکیکیدامتعادوخ)ذ،لکشیرہاظینپاثعابےکیرتمکِساسحاروایمکیکیدامتعادوخناوجونےستہبہدزفوخےسںویرادہمذیکیداشےئوہےترکروصتلہاانوکنشیزوپیلامای،میلعتروبجمرپےنرکرخؤموکحاکنہجولابںیہناچوسیقیقحریغروایفنمہی۔ںیہےتہرنوردنااکناےسسج،ےہیتیدرک۔ےہیتوہرثاتمحرطیربتحصینہذروانوکسی:تارثاےکحاکنِریخات۱:تارثایجامسےکحاکنِریخات۔38۔"ةَمْحَرَونوتسیداینباکماکحتساومظنیترشاعمہکلبںیہنترورضیدارفنافرصحاکنیترکرثاتمدیدشوکتخاسینادناخروایقلاخایکجامسےروپریخاتںیمسج،ےہےئوہےترکرامشںیمںویناشنیکاللہوکاقبیکلسنروانادناخےنمیرکِنآرق۔ےہایدرارقہعیرذیقیقحاکتدومروانوکس،تبحمیمہابنایمردےکیویبںایمےسا۔ےہ:ہفاضاںیملئاسمیتایسفنوینہذ)فلا،ےہیتکسنبببساکؤابدینہذروابارطضا،ینیچےبںیمںوناوجونحاکنِریخاتترطفیکناسناملاسا۔ےہاتاجوہدنبہتساربسانمروازئاجاکتابذجیرطفہکنویکخْنأِهِتاَيآْنِمَوَق۔ےہاتیدرارقہعیرذاکبلقِنوکسوکحاکنےئوہےتھکررظندموکل"كَنْيَبَلَعَجَواَهْيأْنِمْمةَّدَوَمْمںیمںویناشنیکساروا(لكنےنسا،ؤاپمارآےسنامتہکاتںیکادیپںایویبےسسنجیہیراہمتہکےہےس۔)یدرکمئاقیدردمہرواتبحمنایمردےراہمترواتاقلعتیعرشریغےکرکمتخوکتمحرونوکسےسےرشاعمریخاتںیمحاکنہنیروپےسےعیرذزئاجترورضیرطفہکنویک،ےہیتیدلوھکےتسارےکںوہانگسٹیٹساروازیہج،تقباسمیدامریخاتہی،ںآربدیزم۔ےہیتنبثعاباکںونتفرپےنوہٹوٹماظنینادناخرواںیہیتھڑبںاینامگدبیمہابےسسج،ےہیتیدمنجوکڑودیک":ایامرفےئوہےترکہیبنترپےیورساےننآرق۔ےہاتاجوہراکشاکٹوھپفلَلُضْعینعی)ولاڈتمںیٹواکرںیمحاکنےکناوکںوتروعوس(تایوہرپمانےکجاورومسرہوےہاچ،ٹواکریترشاعماییجامسیکمسقیھبیسکےکجازمےکتعیرشہووت،ےنبثعاباکریخاتںیمحاکنےعیرذےکھجوبیلام۔ےہفلاخ:ہفاضاںیمیئایحےبویشاحف)بأَنْحِكْنَيْنتِلاًجاَوْزَّنُهَجاَوْزلِإاوُنأَّنُهوكِسُفكْسأْم"۔3981ًًَََََََََََََُُُُُْلحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداش"۔40زلااوُبَرْقنِےکرکلئامفرطیکتاقلعتیعرشریغوکںوناوجونریخاتیرورضریغںیمحاکنےیلےکؤاچبےسسج،ےہیتیدغورفوکلوحامےکانزروایشاحفںیمےرشاعمہتسارزئاجاکںوضاقتیرطفہکنوچ۔ےہیکدیکاتیکےنانبناسآوکحاکنےنملاسابیرقےکانزمیرکِنآرقےیلسا،ںیہےتلھکےزاوردےکیئایحےبےسےنوہدنبَناكُهَّنِإٰۖىلاَو":ےہاتامرفداشراےئوہےترکعنمےسیتخسیھبےسےناجتلَيِبَسَءاَسَویئایحےبیڑبےسہشیمہہوکشےب،ؤاجہنبیرقےکانزروا(فشِحاة۔)۔ےہہتساراربرواےہںوناوجونوتےہیتاجوہماعشوریکریخاترواےہاتانبلکشموکحاکنہرشاعمبجاتوہادیپلوحاماکیئایحےبروایشاحفںوی،ےہاتوہلکشمانچبےسںوہانگےیلےک۔ےہاتاچنہپناصقنوکقلاخاےکےرشاعمےروپوجےہ:ہفاضاںیممئارجرواڑاگبیترشاعم)جرگیدروایگسارہ،مئارجتاقواضعبینیچےبہیوتںوہہنےروپےضاقتیرطفبجروانوکسیترشاعموکحاکنےنملاسا۔ےہیتوہرہاظںیمتروصیکلئاسمیجامسكْنِمٰىَماَي"۔ےہایدرارقہعیرذاکیگزیکاپاوغُيَءاَرفْنِمُںوتروع،ںودرمحاکنےبےسںیمےنپاروا(فقہورگا،یھباکناںیہکینوجےسںویڈنولینپارواںوملاغےنپارواودرکحاکناکبس،لاوتعسواللہروااگےدرکینغےسلضفےنپاںیھنااللہوتےگںوہجاتحم)۔ےہلاوےنناجھچک:تارثاینادناخےکحاکنِریخات۔۲یداینباکاقبیکلسنرواماکحتساےکنادناخہکلبےہجایتحایکدرففرصہنحاکنتارثاےکساوتےہاتاجایکرخؤمرپروطیرورضریغحاکنبج۔ےہیھبہعیرذبس۔ںیہےتاجلیھپکتلسلستےکلسنرواںویرادہمذ،تاقلعت،جازمےکنادناخوخردناےکنادناخریخاتہیےلہپےسےبںیمےرابےکلبقتسمروا،بارطضا،ف۔ےہیترکادیپینیقی:ریخاتںیملیکشتیکماظنینادناخ)فلاأَولْااوُحِكنٌميِلَعٌعِساَوُ۔"41كِداَبِعْنِمَنيِحِلاَّصلاَوْماللََوِۗهِلْضكِئاَمِإَوْمكَيْنِإْۚماللَُمِهِننوسج،ےہیتوہریدںیممایقےکنادناخےئنکیاثعابےکریخاتںیمحاکنلَلَعَجُْمكقَزَرَوطلاَنِمْمِتَمْعِنِبَوكےراھمترواںیئانبںایویبےسںیمیھمتدوخےیلےراھمتےناللہروا(""۔ےہاتڑپروزمکہچناھڈینادناخرواےہاتوہرثاتملسلستیترشاعمےسكِسُففَحَوَنيِنَبْمأْنِمؤُيِلِطاَبأْمننوُرُفكَيْمُهِاللَلَلَعَجَواًجاَوْزأْنِمْمكَ۔42اللََوَنوُنِميأِۚتاَبِفكِجاَوْزةَدلاِب82ًًًََََََََََََََََََََََََُُُُُُُُُُُّّّّّْْْْْْْ)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا943خُهَدأْنِمُه"۔ٍمْوَيَّلایدقزرےسںوزیچہزیکاپںیھمترواےئانبےتوپرواےٹیبےسںویویبیراھمتےیل)؟ںیہےترکراکناہواکتمعنیکاللہرواںیہےتناموکلطابہوایکوت:یناشیرپیتابذجوینہذیکنیدلاو)ب،ےہیتنبثعاباکؤابدینہذروایرکفےیلےکنیدلاوریخاتںیمحاکنےکدلوادلواینپانیدلاو۔ںینبٹواکرںیمساجاورومسررواتاعقوتیترشاعمبجًاصوصخنیدلاووتےہاتوہراکشاکریخاتحاکنبجروا،ںیہےتوہںاہاوخےکیگدنزہزیکاپیکحضاووکیرادہمذسایکنیدلاوےنﷺمیرکیبن۔ںیہےتہرلاتبمںیمیدنمرکفلسلسمكٍعاَصِفْصِنِبَقَّدَصَتَيْنؤُيْندلٌرْيلَوُلُجَّرلاَبِیسک(:ایامرفےئوہےترکلْ"رہہوہکےہرتہبےستابساےیلےکساانرکتیبرتیھچایکےچبےنپااکیمدآ۔)۔ےرکہقدصعاصاھدآزوراپریدروالقتسمکیاہکلبںیہنیرادہمذولیرھگکیاضحمتیبرتیکدلواںیمملاسایقلاخا،یرکفیکےرشاعمےروپہکلباتہرںیہندودحمکتدرفرثااکسج،ےہتدابعاترکمکوکیجاتحمرپروطیتقوہقدصہنازور۔ےہاتوہبترمرپتخاسینادناخروادوخوجےہیترکلیکشتیکناسنارادہمذروانزاوتمےسیاتیبرتحلاصنکیل،ےہاتوہتباثاراہسہکلبںیہنھجوبےیلےکےرشاعمںیملبقتسمرواےہاتنبعبنماکیکینبادآےکیگدنزینادناخروایرادہمذ،سفنِطبض،تفعوکںوچببجتیبرتیہی۔ےہےکسج،ےہیترکہدامآفرطیکحاکنراقوابرواتقوربںیہناہووتےہیتاھکس۔ںیہیتاجوہ)دنب(دودسمںیہاریکفارحنایقلاخارواڑاگبیترشاعمںیمےجیتن:ٹواکرںیملسلستےکلسن)جلسلستینادناخوج،ےہیتوہریخاتںیملوصحےکدلواںیمےجیتنےکحاکنِریخاتےتٹوٹےکلسنناصقنینادناخںایامنکیااکحاکنِریخات۔ےہیتوہزادنارثارپاقبرواطوبضمےکنادناخرواےنھڑبےکلسنےنملاسا۔ےہاتوہرہاظںیمتروصیکلسلستُمكِبٌرِثارارقتکربوریخوکےنوہ"۔َمَم،ورکحاکنےسںوتروعیلاودلواہدایزروایلاوےنرکتبحمہدایزینعی(لْا۔)۔اگںورکرخفرپترثکیکتماینپاںیمہکنویک،ےہیتوہرثاتمتوقوتکربیکلسنرواتاناکماےکدلواںاہجےسریخاتںیمحاکنہنیداشیکںویئاھبنہبےڑب۔ےہاتچنہپناصقندیدشیھبوکیگنہآمہینادناخںاہویرورضریغنادناخاروپےسسج،ںیہےتاجکریھبےتشرےکںوٹوھچےسےنوہثعابےکحاکنِریخات۔ےہاتاجوہراکشاکیرودیتابذجرواںویمہفطلغیمہاب،ؤابدایامرفےنﷺیبن۔ےہاید":ف،َدوكُميِنِإلااوُجَّوَزتلاَدوُدَو44لَو83ََََََََََُُُُْْْلحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشأَّنِإنُّدلااوُقَّتاریغروایورہارےبوکںوناوجونؤابدیترشاعم،وہہزیکاپیھبانتجلوحامینادناخ،تزعیکنادناخےسشئامزآسا۔ےہاتیدرکراچودےسےرطخےکتاقلعتیعرشںونادناخےنﷺمیرکیبنےیلیسا،ںیہےتگلےنڑپروزمکلوصایقلاخاروادامتعااوُقَّتاَواَي":ایامرفداشراےیلےکتظافحیکتفعرواےناچبےسںونتفناوکكَليِئاَرْسِإيِنَبِةَنْتِفَلَّونلايِفْتف،َءاَسِ۔ِءاَسِ"45یرھبیرہروایھٹیمتہبایندہبشلاب(نلاناہورھپ،ےہلاوےنانبںیشناجاکںولاوےلہپےسمتایںیہمتںیمساٰیلاعتاللہرواےہرواانہرےتچبےسےناجوھکںیمایندمتاذہل،وہےترکلمعےسیکمتہکاگےھکیدینبہکےیلسا،انہررکچبےسےنوہلاتبمںیمےنتفےکںوتروعبسںیملیئارسا)۔اھتںیمےلماعمےکںوتروعہنتفلاہپےس:یرودنایمردےکدلواروانیدلاو)دٹواکرںیمتیبرتقرفںایامناکرمعنایمردےکدلواروانیدلاوےسریخاتںیمحاکنراکشاکیئاہنتیتابذجرکوہمورحمےسںویشوخیکںویتوپےتوپنیدلاورواےہاتنبےئوہےترکرگاجاوکنوکسیتابذجرواتیمہایسایکںوتشرینادناخ۔ںیہےتاجوہروانیدلاوےنﷺمیرکیبنداشراےئوہےتیدرارقہزاورداکتنجوکقلعتےکدلوابَّرلااَضِر"خَسَو،ِدِلاَو46اضریکدلاواضریکبر(:ایامرفط۔)۔ےہںیمیگضارانیکدلاویگضارانیکبررواےہںیمٰیلاعتاللہہکلبںیہنردقیقلاخاکیاضحماضریکنیدلاوہکےہاترکحضاولوصاہییشاعم,تاحیجرتیتاذضحمدلوابج۔ےہطوبرمتسارِہاربےسیدونشوخیکزئاجیکنیدلاوےکرکریخاتہجولابںیمحاکنرپمانےکتارایعمیجامسایتاشدخیہٰلاےئاضرروایرازآلدیکنالمعِزرطہیوت،ےہیترکزادنارظنوکتاشہاوخ۔ےہاتاجنبہلئسمیقلاخاوینیدنیگنسکیارکنبببساکیمورحمیک:لحاکحاکنِریخات۱:یرادہمذیعامتجاروابیغرتیکحاکن۔لااَضِريِفِخَسيِفِ"۔ِدِلاَوبَّرلاِطلایترشاعممہاکیاہکلبںیہنلمعیدارفناکیافرصحاکنںیمتامیلعتیملاساتموکحرواےرشاعمےیلےکیراکتلوہسوجیورتیکسج،ےہہضیرفیعامتجارواھتاسھتاسےکدرفملاسا۔ےہیتوہدئاعیرادہمذیراھبیھبرپدارفارادہمذےکںایداشیکنیتاوخودرمحاکنےبہوہکےہاتارہھٹفلکماکتابساوکجامسےروپیسا۔ےکسوہبابِدساکراشتنایجامسروایورہارےب،ڑاگبیقلاخاہکاتںیئانبناسآكْنِمٰىَماَيْم:ےہٰیلاعتیرابِداشراےئوہےترکرگاجاوکیرادہمذیعامتجاأَولْااوُحِك"ن84ََََََََُُْْْْْ)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا9كِئاَمِإَوْمْم۔"47كِداَبِعْنِمَنيِحِلاَّصلاَوہوہاوخ،ودرکحاکناکںوگولحاکنےبےسںیممت(ےہاتیدبیغرتیکےنانبناسآوکحاکنرپحطسیترشاعممکحہی)۔ںایڈنولایںوہملاغیعامتجاکیاہیہکلب؛ےہہلئسماکدرففرصحاکنہکےہاترکیفنیکروصتساروا۔ےہیھبہضیرف:تظافحیکتمصعوتفع۔۲لاَنيِذاللَُمُهَيِنَنوُدِجَيلاِفِفْعَتْسَيیھبوکیدنباپیکینمادکاپوتفعھتاسھتاسےکبیغرتیکحاکنںیمملاساوہریخاتںیمحاکنرپانبیکتاہوجویجامساییشاعمرگا۔ےہایگایدرارقیمزلوباقرپتاشہاوخینپاھتاسےکںوششوکہناصلخمےسوریکتنسونآرقوت،ےئاجبآمتفعہی۔ےہہضیرفینیدویقلاخااکدرفرہانرکتظافحیکتمصعرواانھکرےکحاکنہکلب،ےہاترکدنلبوکرادرکرواراقویتاذےکناسنافرصہنلمعِزرطماکحتسایجامسرکھکرظوفحمےسڑاگبیقلاخاوکےرشاعمیھبنارودےکراظتناغُيٰىَّتَحاًحاْنِمُلَو":ےہٰیلاعتیرابداشرا۔ےہاتنبنماضاکكِنِهِلْض۔)۔ںیرکرایتخاینمادکاپہوےتھکرںیہنتعاطتسایکحاکنوجروا(فانرکرایتخاینمادکاپدوجوابےکںوٹواکریجامساییشاعمہکےہیترکحضاوتیآہی۔ےہررارقربنزاوتیقلاخارواتفارش،تفعںیمےرشاعمہکات،ےہمزلرپدرفرہیکریخاتہکلب،ںیہنیہدعبےکحاکنفرصظفحتاکتفعقباطمےکتامیلعتیملاساطوبضموکرادرکےکناسناوجےہہضیرفینیدویقلاخامہاکیایھبںیمتروصظوفحمےسیورہارےبہرشاعمفرصہنےسےنوہاریپلمعرپلوصاسا۔ےہاترکراوتسارپںوداینبطوبضمرواہزیکاپیھبیگدنزیجاودزایکلبقتسمہکلب،ےہاتہر۔ےہیتوہ۳:انانبہصحاکماظنیتیبرتروایمیلعتوکحاکن۔"۔48ےہہیدصقمیداینباکےنانبہصحہدعاقاباکماظنیتیبرتروایمیلعتوکحاکنہتخپرپروطیناحورروایقلاخا،یرکفےیلےکیگدنزیجاودزاوکلسنناوجونہکروزرپتیبرتبسانمرواتحلصمںیمےلحرمرہےکیگدنزملاساہکنویک،ےئاجایکاکیرادہمذیلمعرواروعشیقلاخاویلام،لسلستیتیبرتیسادیجمِنآرق۔ےہاتیدلَّدَبتآَو:ےہاتامرفداشراےئوہےتیدسرد"اوكُهَّنِإْۚملاَوْم۔"49لامکاپروا،ودےدلامےکناوکںومیتیروا(كاًبوُحَنالاَوِۖبِيلِإْمُهأٰىأٰىَماَتَيلاَوْۖمُهكِلاَوْمطلاِبلااوخلاَوْمثيِباًريِبلااوتأكتتلأ85َََََََََََََََََََََُُُُُُُّّّْْْْْلحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشكُرْيخْمِلْْمكُرْيخأَو،ِهِلْهنخاکشےب،ؤاھکہنرکلامھتاسےکلامےنپالامےکناروا،ولدبہنےسلامکاپانوک۔)۔ےہہانگاڑبتہبہیتناید،یرادہمذےسیہنپچبوکدرفملاساہکےہیترکحضاووکتقیقحساتیآہییکقوقحںیمیگدنزیجاودزارکلچےگآوج،ےہاتیدتیبرتیکیباستحادوخرواوکںوناوجونرگا۔ےہیتوہرہاظںیمتروصیکمارتحایمہابروادامتعا،یگیئاداںیہنھجوبوکحاکنہووتےئاجایارکسانشورےسںولوصانایہںیملحارمیمیلعتینادناخےنﷺمیرکیبنحرطیسا۔ںیہےترکلوبقرکھجمستناماہنارادہمذکیاہکلبكُرْيْم":ایامرفداشراےئوہےتیدرارقتلیضفِرایعموکقلاخا۔يِلْه،وہرتہبےسبسےیلےکںولاورھگےنپاوجےہہورتہبےسبسںیممت(ِلْ۔)۔ںوہرتہبےسبسےیلےکںولاورھگےنپاںیمبسمتںیمروایقیقحاکرایعمیقلاخاےکناسنالصاردیگدنزیجاودزاہکےہیترکحضاوثیدحہیراہظایلمعاکفاصواےسیجراثیاروا،ربص،کولسِنسحںاہج،ےہنادیمیناحتمایداینبیکضئارفوقوقحیمہابروا،مظنینادناخ،حاکنںیمںورادایمیلعت۔ےہاتوہںوہرایتےیلےکیرادہمذسارپروطینہذناوجونفرصہنےسےنرکلماشمیلعتہی۔یگےئآیمکںایامنیھبںیمٹوھپٹوٹینادناخرواتاعزانتولیرھگہکلب،ےگللاحرکاچبےستابذجیتقورواتاقلعتہنارادہمذریغوکںوناوجونتیبرتیرکفارواےچناھڈینادناخطوبضموج،ےہیتاھکستیمہایکیگدنزِزرط،ہزیکاپکی۔ےہیتنبببساکمایقےکےرشاعمقلاخااب۴:تدابعکیاحاکن۔"50ذيِفَّنِإۚأِهِتاَيآْنِمَو"فَتَيٍمْوَنوُركےکترورضیوایندایمسریجامسفرصوکیگدنزیجاودزاںیمںوناوجونرپروطےکتدابعکیاےیلےکحلافیناحورروااضریکاللہہکلبںیہنرپروطخْنلَقْم:ںیہےتامرفٰیلاعتاللہںیمدیجمنآرق۔ےہاتیدددمںیمےنھجمسلككَنْيَبَلَعَجَواَهْيقِلٍتاَيلََكِلأْنِمةَمْحَرَو۔"51روا(نمارآےسناہکےئانبےڑوجےسسنجیہیراہمتہکےہےسںیمںویناشنیکساںایناشنںیمساکشےب،یھکرتمحررواتبحمںیمسپآےراہمترواورکلصاح)۔ںیہےیلےکںولاوےنرکنایھد،ںیہننھدنبیداماییجامسکیاضحمحاکنہکےہیترکتحاضویکتابساتیآہییقلاخا،نوکسیناحوروکناسناٰیلاعتاللہےعیرذےکسجےہتدابعسدقمکیاہکلبلصاحکاردااکتقیقحساوکںوناوجونبج۔ےہاتامرفاطعروعشیتدابعروایگتخپكِسُفأْمتِلاًجاَوْزةَّدَوَمْملِإاوُنكْس86ًًَََََََََََََََََََُُُُُُُّْٰ)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا9لَو52كُميفَدوِنِإلاَدوُدَولااوُجَّوَزت"ردناےکناوت،ےہلیمعتیکماکحاےکاللہزاغآاکیگدنزیجاودزاہکےہاتاجوہوکیگدنزیکناوج،ےہاتوہارہگساسحااکیرادہمذرواتبحمیمہاب،ربص،ٰیوقتُمكِبٌرِثا:ایامرفےنﷺمیرکیبن۔ےہاتیدانبدصقمابرواہزیکاپ"۔َمَمہکنویک،ورکحاکنےستروعیلاوےننجےچبہدایزروایلاوےنرکتبحم(لْا)۔اگںورکرخفرپںوتماےعیرذےکترثکیراہمتندےکتمایقںیملئاضفرواولہپیناحورےکحاکنہکےہیترکںایامندیزموکتقیقحساثیدحہییکتماروالوصحےکیہٰلاےئاضرہیہکلب،ںیہندودحمکتدئاوفیویندضحمتدابعکیاوکحاکنںیمماظنیتیبرتروایمیلعتبج۔ںیہہعیرذمہااکحلافیعومجمروایرادہمذیقلاخا،تیمہایقیقحیکساناوجونوت،ےہاتاجایکشیپرپروطےک،تبحمںیمتاقلعتیجاودزاےنپاںیہناروعشہی۔ںیہےتوہاسانشےستاکربیناحورےکسج،ےہاتیدبیغرتیکےنانپاوکںولوصاہزیکاپےکنواعتیمہابرواتمحرنیرتہبںیمیگدنزیکدرفرواےہاتوہمکحتسمماظنینادناخںیمےجیتنویقلاخا۔ےہاتوہادیپنزاوتیناحور۵:غورفاکماظنیملاساےکترواشمینادناخ۔شْمُهُرْمْمُهَنْيَبٰىَرودودحمکتحلاصایدارفناضحملحاکےلئسمےکحاکنِریخاتتامیلعتیملاسارظانتیساروا،ںیہیتیدرارقہراداامنہرروالاعفکیاوکنادناخہکلب،ںیتھکرںیہندیجمِنآرق۔ےہاتاجرکرایتخاتیمہایلومعمریغماظنیملاسااکترواشمینادناخںیمکیایکنامیاِلہاےئوہےترکحضاووکلوصایداینبساےکیگدنزیعامتجاےنأَو۔"53تلاماعممامتےکناروا(:ےہیئامرفرکذہیتفصںایامن")۔ںیہےتاپےطےسےروشمےکسپآفراعتمرپروطےکردقینامیاکیاوکترواشمںیمںولصیفیجامسوینادناختیآہیےلماعمےلاوےنھکرتارثاسررودروایداینبےسیجحاکنقلاطااکسج،ےہیتارکجاہنمیملاساےکترواشمںیمےلصیفےکحاکننادناخبج۔ےہاتوہٰیلواۂجردبرپداینبوکتارایعمیشاعمضحمایتاعقوتیقیقحریغ،ںولصیفہفرطکیرکڑوھچوکںیمبابےکحاکنیھبےنﷺمیرکیبن۔ےہاتگلےنوہرخؤمہجولابحاکنوت،ےہاتانبَب":ایامرفداشراےئوہےترکرگاجاوکیرادہمذیسایکہناخِلہارواءایلواذِإخاطلَعْفةَنْتِفْنتْنَمْمكْيےراہمتبج(لِإتاوكحاکنےساوت،وہنئمطممتےسقلاخاروانیدےکسجےئآصخشاسیایئوکساپ)۔ےگںوہادیپداسفےڑبرواےنتفںیمنیمزوتےگورکہناسیامترگا؛ودےدفُهوَزلاِإ،ُهوُجٌِضيِرَعٌداَسخَوُهَنيِدلفَوِضْرَنْوَضْرلْايِف"۔54قت87ٌََََََََََََََََُُُُُُُُُّْْْْلحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشےکتارایعمیوایندروحملصااکترواشمینادناخہکےہیترکحضاوثیدحہینزاوتمکیارواںوہمتخںیٹواکرںیمحاکنہکاتےیہاچینوہتیلہایقلاخاوینیدےئاجب۔ےکساپلیکشتہرشاعم:انرکرایتخایگداس۔۶ت"۔لاَوفِرْسلماُّبِحُيَنيِفِرْسلاُهَّنِإۚاووجےہایگایدرارقردقیعامتجامہاکیاوکیگداسںیمتامیلعتیملاساہکات،ےہیتاچبےسھجوبےکموسریرورضریغرواشئامن،فارساوکےرشاعمےسیتخسےسیچرخلوضفوفارسایسادیجمِنآرق۔ںوہہنادیپںیٹواکرںیمحاکن55":ےہاتامرفداشرارپروطحضاوےئوہےترکعنم)۔اترکںیہندنسپوکںولاوےنرکچرخلوضفاللہکشےب،ورکہنیچرخلوضفروا(یئازفاہلصوحیکںوّیوریجامسےسیاملاساہکےہیترکرگاجاوکتقیقحساتیآہیحاکنًاصوصخ،ںیدلدبںیمؤابدیلامیرورضریغوکتایرورضیناسناوجاترکںیہنیگداسںیمحاکنتاداشراروایگدنزیلمعیکﷺمیرکیبن۔ںیملمعیرطفےسیجلادتعاروایناسآںیمےلماعمےکحاکنےنﷺپآ۔ںیہےترکشیپےنومننشورےکنوُنلاُمؤُمُهُرَسْيظْعكَرَبِحاہدایزےسبس(":ایامرفےئوہےتیدرارقتکربِثعابوکأكِأ۔)۔وہمکےسبسچرخںیمسجےہہوحاکنتکربابہکلبںیہنںیمتکوشوناشیرہاظیبایماکلصایکحاکنہکےہیترکحضاوثیدحہی۔ےہاتوہمکھجوبیلامرپتاقبطےلاویندمآمکےسسج،ےہںیمتکربروایگداساکحاکنوت،ےہاتیلانبرخفانپاوکیگداسےکرککرتتاموسرلوضفہرشاعمبجماکحتساروایطوبضموکماظنینادناخےسسجےہاتاجوہتقوربرواناسآلمع۔ےہاتوہلصاح"۔56ةة:رادرکاکںوراداینیدروانیدےئاملع۔۷دودحمکتتادابعضحمےراداینیدروانیدےئاملعںیمےرشاعمیملاساےسیجحاکنِریخاترپنجںیہزکارمیداینبےکحلاصایرکفویترشاعمہوہکلب،ںیہنیکےرشاعموکملعِلہادیجمِنآرق۔ےہیتوہدئاعیرادہمذیراھبیکلحےکلئاسمذناروایرادیبیرکف،یئامنہریلمعیسا:ےہاتامرفداشراےئوہےتپنوسہضیرفاکرادلايِفاوُهَّققاوُرِذْنُيِلَوِنيِطْمُهْنِمٍةاوُعَجَرالاْو"۔"فل57یکنیدہوہکاتاتلکنہورگکیاےسںیمتعامجرہیکناہکاوہہنںویکاسیاوت(كْنِمَرلقْرِفِذِإْمُهَمْوذْحَيْمُهلْمِهْيلِإفَتَيِلَنوُرفِئالَعةفن88ًًٌَََََََََََََََََََََََُُُُّْ)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا9چبہوہکات،ےرکرادربخںیہناوتےٹولفرطیکموقینپابجرواےرکلصاحھجمس۔)۔ںیکسروایلمعشیپردوکےرشاعمیرادہمذلصایکملعِلہاہکےہیترکحضاوتیآہیےراداینیدروانیدےئاملعہچنانچ۔ےہانرکمہارفیئامنہرتقوربرپلئاسمینادناخرکرادیبروعشاکںویرادہمذیجاودزارواےمتاخےکدبِموسر،بیغرتیکحاکنناسآدناخرواحلاصایترشاعمےک۸:انرکرگاجاروعشاکیرادہمذیجاودزاںیمںوناوجون۔۔ںیہےترکادارادرکیدیلکںیمماکحتساینالماککیااکیگدنزیجاودزاےیلےکںوناوجونہنسحٔہوسااکﷺمیرکیبندوجوابےکںویرادہمذمیظعیکتوبنںاہج،ےہاترکمہارفلڈامیقلاخاروایتیبرتبج۔ںیہیتلمںیلاثمنیرتٰیلعایککولسِنسحرواتّورم،تقفشردناےکرھگنیجوز،یگدنزولیرھگیکﷺپآےعیرذےکسپاشکرویتیبرتویمیلعتوکںوناوجونےئاجایارکسانشورےسےنومنیلمعےکںویرادہمذینادناخرواقوقحیمہابےکفرصہنروعشہی۔یگوہادیپیگتخپیقلاخاروایرکفےیلےکیداشںیمناوت،اگوکیگدنزیگناخیکناہکلب،ےہاتیدددمںیمےننبتایحِکیرشرادہمذکیاںیہنا۔ےہاتنبیھبببساکےنانبہراوہگاکتکربروانوکس,مارتحایمہاب:ہصلاخوتفعرواترورضیندمت،تیمہایکحاکنںیمماظنیلئاعیملاسالکیٹرآہیملسمرصاعمہی۔ےہاترکرگاجاوکرادرکیداینبےکساںیمظفحتےکینمادکاپیتایسفنروایجامس،یشاعمےکسا،نارحبےئوہےتھڑبےکحاکنِریخاتںیمےرشاعم۔ےہاتیلہزئاجیملعیلیصفتاک)یتسرپرئیریکروافارسا،تاپتاذےسیج(بابساےلئسمہنیریدساںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتنسونآرقنومضمہی،ںیمرخآاترکشیپ)رادرکلاعفاکمارکےئاملعرواترواشمینادناخ،غورفاکیگداس(لحاک۔ےہتاجلااوح24:32رونلا،نآرقلا1Qur’an,Al-Nur24:32.1-Al؛5871ربمنثیدح،دیدحلامتاخباب،سابللاباتک،حیحلاعماجلا۔لیعامسانبدمحماللہدبعوبا،یراخبلا2،یذمرتلاننس۔ٰیسیعنبدمحم،یذمرتلا۔1114ربمنثیدح،حاکنلاباتکAl-Bukhari,AbuAbdillahMuhammadbinIsmail.Al-Jami‘al-Sahih,kitabullibas,BabkhatamulHadeed,HadithNo.5871;Al-Tirmidhi,MuhammadbinIsa.Sunanal-Tirmidhi.,HadithNo.4855.89لحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداش5065ربمنثیدح،جوزتیلف؛بابحتساباب،حاکنلاباتک،حیحلاعماجلا۔یروپاسینلاملسمنب1400عاطتسانمباب،حاکنلاباتک،حیحصلاعماجلا۔یراخبلا3جاجحلانبملسمنیسحلاوبا،ملسمنملحاکنلاربمنثیدح،هیلإهسفنتقاۃءابلا۔طAl-Bukhari.Al-Jami‘al-Sahih,Kitabal-Nikah,BabManIstata‘aal-Ba’ataFal-Yatazawwaj,HadithNo.5065;Muslim,Abual-HusaynMuslimbinal-HajjajbinMuslimal-Naysaburi.Al-Jami‘al-Sahih,Kitabal-Nikah,BabIstihbabal-Nikahli-ManTaqatNafsuhuIlayh,HadithNo.1400.۔30:21مورلا،نآرقلا4Al-Qur’an,Al-Rum30:21.ہحفص،3دلج،رکفلاراد:توریب۔راتخملادرشماہیلعراتخملاردلا۔رمعنبنیمادمحم،نیدباعنبا53۔IbnAbidin,MuhammadAminbinUmar.Al-Durral-Mukhtar‘alaHamishRaddal-Muhtar.Beirut:Daral-Fikr,Vol.3,p.3.718ہحفص،ةیرصملابتكلاراد:ہرہاق۔میركلانآرقلاظافللأسرھفملامجعملا۔داوفدمحم،یقابلادبع6AbdulBaqi,MuhammadFuad.Al-Mu‘jamal-Mufahrasli-Alfazal-Qur’anal-Karim.Cairo:Daral-Kutubal-Misriyyah,p.718.۔24:32رونلا،نآرقلا7Al-Qur’an,Al-Nur24:32.،2009،رداصراد:توریب۔برعلاناسل۔یرصملامرکمنبدمحمنیدلالامجروظنمنبا،یقیرفلا609۔ہحفص،8دلج2Al-Afriqi,IbnManzurJamalal-DinMuhammadbinMukarramal-Misri.Lisanal-Arab.Beirut:DarSadir,2009,Vol.2,p.609.137۔ہحفص،3دلج،1997،ہیملعلابتکلاراد:توریب۔قئاقدلازنکحرشقئارلارحبلا۔میجننبا9IbnNujaym.Al-Bahral-Ra’iqSharhKanzal-Daqa’iq.Beirut:Darulkutubal-Ilmyyah,1997,Vol.3,p.137.ہحفص،دلج،71944،ةیریخلاةعبطملا:رصم۔سوماقلارھاوجنمسورعلاجات۔ٰیضترم،یدیبزلا10195۔Al-Zabidi,Murtada.Tajal-ArusminJawahiral-Qamus.Egypt:Al-Matba‘ahal-Khayriyyah,1944,Vol.7,p.195.۔ہحفص،،زنسزوریف:یچارک۔تاغللازوریف۔نیدلازوریف،یولوم20051440Maulvi,Ferozuddin.Feroz-ul-Lughat.Karachi:FerozSons,2005,p.1440.599۔ہحفص،1954،سیرپنینوی:یچارک۔نآرقلاسوماق۔یھٹریمداجسSajjadMeeruthi.Qamusal-Qur’an.Karachi:UnionPress,1954,p.599.۔1317ہحفص،1960،تعاشلاراد:یچارک۔دجنملا۔فولعمسئولLouisMa‘luf.Al-Munjid.Karachi:Dar-ul-Ishaat,1960,p.1317.439۔،ہحفص،،روہل1989دلج،22یملاسافراعمہرئادودرا11121314UrduDairahMa‘arif-e-Islamia(UrduEncyclopaediaofIslam).Lahore,1989,Vol.22p.439.32۔،زرشلبپکملاسا:ایڈنا،یلہد۔نیناوقیلئاعےکملاسا۔جورعدمحادیس،یرداقہحفص،201515Qadri,SyedAhmedUrooj.IslamkeA’iliQawaneen.Delhi,India:IslamicPublishers,2015,p.32.،نابزیموقہردتقم:دابآملاسا۔نوناقتاحلاطصافاشک۔نمحرلادجاس،یقیدص1690)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا9Siddiqui,Sajid-ur-Rahman.KashafIstilahat-e-Qanoon.Islamabad:MuqtadiraQaumiZaban,1991,p.261.،ء،"ہثیدحلارصنلاہبتکم"،ضایر۔عانقلانتمنععانقلافاشک۔سنوینبروصنم،یتوہبلا19685۔۔ہحفص،17۔دلج5Al-Bahuti,MansurbinYunus.Kashshafal-Qina‘‘anMatnal-Iqna‘Riyadh,"Maktabaal-Nasral-Hadeetha,1968,Vol.5,p.5.ثیدح،لتبتلانعیہنلاباب،حاکنلاباتک،یمرادلادنسم۔نمحرلادبعنباللہدبعدمحموبا،یمرادلا18:ربمن۔2206Al-Darimi,AbuMuhammadAbdullahbinAbdulRahman.Musnadal-Darimi,kitabunNikah,BabUnNahiaunAltbattulHadithNo.2206.،ملاسلایفۃرورصل:باب،کسانملاباتک۔دؤادیباننس۔ثعشلانبنامیلسدؤادوبا،یناتسجسلا19:ربمنثیدح۔1729Al-Sijistani,AbuDawudSulemanbinal-Ash‘ath.SunanAbiDawud.KitabalManask,Bab:LaSaruratafial-Islam,HadithNo.1729.4:1۔ءاسنلا،نآرقلا20Al-Qur’an,Al-Nisa4:1.Al-Qur’an,Al-Rum30:21.Al-Qur’an,Al-Nisa4:24.Al-Qur’an,Al-Nisa4:3.Al-Qur’an,Al-Baqarah2:237.Al-Qur’an,Al-Nisa4:6.-Qur’an,Al-Shura42:11.۔30:21مورلا،نآرقلا21۔4:24ءاسنلا،نآرقلا224:3۔ءاسنلا،نآرقلا23۔2:237ہرقبلا،نآرقلا244:6۔ءاسنلا،نآرقلا25۔42:11ٰیروشلا،نآرقلا26۔7:189فارعلا،نآرقلا27Al-Qur’an,Al-A‘raf7:189.:ربمنثیدح،جوزتیلفۃءابلاعاطتسانمباب،حاکنلاباتک،حیحلاعماجلابابحتساباب،حاکنلاباتک،حیحلاعماجلا۔یروباسینلاملسمنبجاجحلانبملسمنیسحلاوبا،ملسم؛،لیعامسانبدمحم،۔1400:ربمنثیدح،ہیلاہسفنتقاطیراخبلا285065نملحاکنلا-Al-Bukhari.Al-Jami‘al-Sahih,Kitabal-Nikah,BabManIstata‘aal-Ba’ataFal-Yatazawwaj,HadithNo.5065;Muslim,Abual-HusaynMuslimbinal-HajjajbinMuslimal-91لحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداشNaysaburi.Al-Jami‘al-Sahih,Kitabal-Nikah,BabIstihbabal-Nikahli-ManTaqatNafsuhuIlayh,HadithNo.1400.۔3219:ربمنثیدح،لتبتلانعیہنلاباب،حاکنلاباتک،حیحلاعماجلا۔ملسم29Muslim.Al-Jami‘al-Sahih,Kitabal-Nikah,BabNahiAnAttabattul,HadithNo.3219.یفءاجام:باب،حاکنلاباتک،ہجامنباننس۔ہجامنباللہدبعنبدیزینبدمحماللہدبعوبا،ینیوزقلا30:ربمنثیدح،حاکنلالضف۔1847Al-Qazwini,AbuAbdullahMuhammadbinYazidbinAbdullahbinMajah.SunanIbnMajah,Kitabal-Nikah,Bab:MaJa’afiFadlal-Nikah,HadithNo.1847.49:13تارجحلا،نآرقلا۔31Al-Qur’an,Al-Hujurat49:13.۔1084ربمنثیدح،ہوجوزفهنیدنوضرتنممکءاجاذإءاجامباب،ننسلا۔یذمرتلا32Al-Tirmidhi.Al-Sunan,BabMaJa’aIzaJa’akumManTardawnaDinahuFa-Zawwijuh,HadithNo.1084.33رونلا،نآرقلا24:32Al-Qur’an,Al-Nur24:32.،کرابمِحاکنباب،حاکنلاباتک۔حیباصملاۃٰوکشم،بیطخلااللہدبعنبدمحمنیدلایلو،یزیربتلا34ربمنثیدح۔3097Al-Tabrizi,Wali-ud-DinMuhammadBinAbdullahAlKhatib,MishkatalMassabih.KitabUnAlnikah,BabNikahMubarak,HadithNo.3097.۔17:27ءارسلا،نآرقلا35Al-Qur’an,Al-Isra17:27.1718۔ربمنثیدح،روملأاتاثدحمدروۃلطابلاماكحلأاضقنباب،ۃیضقلأاباتک،حیحلاعماجلا۔ملسم36Muslim.Al-Jami‘al-Sahih,Kitabal-Aqdiyah,BabNaqdilAhkamalbatilawaRaddiMuhdasatalUmoor,HadithNo.1718.۔24:32رونلا،نآرقلا37Al-Qur’an,Al-Nur24:32.Al-Qur’an,Al-Rum30:21.Al-Qur’an,Al-Baqarah2:232.Al-Qur’an,Al-Isra17:32.Al-Qur’an,Al-Nur24:32.Al-Qur’an,Al-Nahl16:72.92۔30:21مورلا،نآرقلا38۔2:232ہرقبلا،نآرقلا39۔17:32ءارسلا،نآرقلا40۔24:32رونلا،نآرقلا4116:72لحنلا،نآرقلا42)2026نوج–لیرپا(،2ہرامش،دلج،رمقلا9۔20970ربمنثیدح،دمحادنسم،لبنحِنبا۔دمحا43Ahmad.IbnHanbal,MasnadAhmad,HadithNo.20970.۔3229ربمنثیدح،)میقعلاجیوزتۃیہارکباب(حاکنلاباتک،ننسلا۔یئاسنلا44Al-Nasa’i.Al-Sunan,Kitabal-Nikah(BabKarahiyatTazwijal-Aqeem),HadithNo.3229.۔3086ربمنثیدح"،)ٰیلولأالیئارساینبۃنتف،ۃرضخۃولحایندلا(:حاکنلاباتک"،حیباصملاۃٰوکشم۔بیطخلااللہدبعنبدمحمنیدلایلو،يزیربتلا45-AlTabrizi,Walial-DinMuhammadbinAbdullahal-Khatib.Mishkatal-Masabih,"Kitabal-Nikah:(Al-DunyaHulwatunKhadiratun,FitnatuBaniIsra’ilal-Ula),"Hadithno.3086.ثیدح،نیدلاولااضریفلضفلانمءاجامباب،ﷺاللہلوسرنعۃلصلاوربلاباتک،ننسلا۔یذمرتلا46ربمن۔1900Al-Tirmidhi.Al-Sunan,Kitabal-Birrwaal-Silah‘anRasulillah(PBUH),BaabMaaJaa'aMinalFazliFeeRizaalWaalidayn,HadithNo.1900.۔24:32رونلا،نآرقلا47Al-Qur’an,Al-Nur24:32.Al-Qur’an,Al-Nur24:33.۔24:33رونلا،نآرقلا484:2۔ءاسنلا،نآرقلا49Al-Qur’an,Al-Nisa4:2.۔3895ربمنثیدح،ﷺیبنلاجاوزاِلضفباب،ﷺاللہلوسرنعبقانملاباتک،ننسلا۔یذمرتلا50Al-Tirmidhi.Al-Sunan,Kitabal-Manaqib'anRasulillahSallallahuAlaihiWaSallam,BabFazl-e-Azwajin-NabiSallallahuAlaihiWaSallam,HadithNo.3895.۔مورلا،نآرقلا30:2151Al-Qur’an,Al-Rum30:21.۔یئاسنلا؛2050ربمنثیدح،ءاسنلانمدلیملنمجیوزتنعیہنلاباب،حاکنلاباتک،ننسلا۔دؤادوبا52ربمنثیدح،میقعلاجیوزتۃیہارکباب،حاکنلاباتک،ننسلا۔3229AbuDawud.Al-Sunan,Kitabal-Nikah,Babun-nahyi'antazweeji,manlamyalidminan-nisaa'HadithNo.2050;Al-Nasa’i.Al-Sunan,Kitabal-Nikah,BabKarahiyatTazweejAl-Aqeem,HadithNo.3229.۔42:38ٰیروشلا،نآرقلا53Al-Qur’an,Al-Shura42:38.۔1084ربمنثیدح،ہوجوزفهنیدنوضرتنممكءاجاذإءاجام:باب،حاکنلاباتک،ننسلا۔یذمرتلا54Al-Tirmidhi.Al-Sunan,Kitabal-Nikah,Bab:MaJa’aIzaJa’akumManTardawnaDinahuFa-Zawwijuh,HadithNo.1084.۔6:141ماعنلا،نآرقلا55Al-Qur’an,Al-An‘am6:141.93لحںیمینشوریکﷺیوبنِتریسرواتارثایترشاعم،بابسا:ہلئسماکریخاتںیمیداش،کرابمحاکنلاباب،حاکنلاباتک،حیباصملاۃٰوکشم۔بیطخلااللہدبعنبدمحمنیدلایلو،يزیربتلا56ربمنثیدح۔3097.Al-Tabrizi,Wali-ud-DinMuhammadBinAbdullahAlKhatib,MishkatalMassabih.KitabUnAlnikah,BabNikahMubarak,HadithNo.3097.۔9:122ہبوتلا،نآرقلا57Al-Qur’an,Al-Tawbah9:122.94